امام صادق ( عليه السّلام ) نقل نموديم و ابن عبّاس آن را روايت كرده بود . منتهى رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) طورى نماز مىخواند كه كعبه را جلوى رويش قرار مىداد و سرانجام در حال نماز هم رو به كعبه بود و هم رو به بيت المقدس . وجه دوّم : آن است كه كلمهء « جهة » به عنوان موصوف ، محذوف باشد و در اصل چنين بوده است . « ما جعلنا القبلة الجهة الّتى كنت عليها » ؛ « ما قبله را جهت و سمتى قرار نداديم كه قبلا به سوى آن نماز مىخواندى » و مراد از آن جهت ، « كعبه » است . بنابراين « الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها » مفعول دوم براى « جَعَلْنَا » است ؛ نه آنكه صفت براى « قبله » باشد ؛ همانگونه كه برخى گفته‌اند . معناى جمله چنين مىشود : « ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها : ما قبله را آن‌چنان چيزى كه قبلا بر آن بودى ، قرار نداديم . . . » كه مفعول اوّل قبله است و مفعول دوم « الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها » مىباشد . اين احتمال مبتنى بر آنست كه رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در مكّه ، به سوى كعبه نماز مىخواند . همان‌گونه كه برخى از مفسّرين گفته‌اند و فقط در مدينه براى بدست آوردن دل يهود ، به سوى سنگ بزرگى ، نماز مىخواندند ، در نتيجه طبق احتمال اول مخبر به ( آن‌چه آيه خبر داده ) حكم منسوخ مىباشد ( كه نماز خواندن به سوى بيت المقدس باشد ) و بنابر احتمال دوّم مخبر به در آيه ، حكم ناسخ ( نماز خواندن به سوى كعبه ) خواهد بود و احتمال دوّم صحيح‌تر است ؛ چه آن‌كه علماى اهل بيت ( عليهم السّلام ) بر همين قول هستند . توضيح : ( بنابر احتمال اول معناى آيه چنين است : « ما دگرگون نكرديم قبله‌اى را كه قبلا بر آن بودى ( بيت المقدّس ) ؛ مگر براى اينكه بدانيم . . . الخ » و بنابر احتمال دوم : « ما قرار نداديم قبله را كعبه ؛ مگر براى اينكه بدانيم . . . الخ » . 2 - در جملهء « إِلَّا لِنَعْلَمَ » كلمهء « علم » معناى تمييز و مشخص شدن را مىرساند « لنعلم » يعنى تا به سبب علم تشخيص بدهيم ، زيرا « علم » صفتى است كه اقتضاى مشخّص شدن معلوم را دارد ، پس مردمى كه تابع پيغمبر بودند و آنهايى كه از پيروى حضرت محمّد ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) خوددارى كردند . مشخّص گردند و اين مسئله يا در مكّه بود كه معناى آيه چنين مىشود : « ما تو را به نماز خواندن به سوى بيت المقدس دستور داديم ، تا كسى كه از تو پيروى مىكند ، از مشركان مكه ، مشخص و تميز داده